İnsani bir eylem olarak düşünme

Düşüncenin insan için öneminden bahsederken atıfta bulunulan şeyleri tekrar gözden geçirmek gerekir. Çoğu zaman insanı hayvandan ayıran özellik olarak karşımıza çıksa da bu sözle demek istenilen ya da bu sözden sonra devam eden konuşmaların hiç de öyle insanı “düşünen hayvan” konumuna getirdiğini görebilmiş değiliz.

Bu şekliyle; sadece düşüncenin “kendi varlığı’’ değil aynı zamanda düşüncenin çeşidinin ne olduğu da bizi diğer canlılardan ayıran daha belirgin bir özellik olacaktır. Örnek verecek olursak, öğleyin hangi yemeği yiyeceğini düşünen bir insan yemeğini hayatını devam ettirmek amacıyla yediği sürece yemek yemek fiili insani bir eyleme dönüşmeyecektir. Bunun “düşüncenin zatını’’ göz ardı ederek ne kadar insani bir olay olduğu konusu sanıyorum açıktır.

Buradan yola çıkarsak hangi düşüncenin ya da neyi düşünmenin insani bir eylem olup olmadığı konusu daha açık olacaktır. Bir başka örnek daha verelim mesela. Yapılan inovasyonları, trenden kaloriferden tutun da uçaklara kadar düşünelim. İnsan hayatına yardımcı olacak ne kadar şey varsa hepsi insani bir düşüncenin ürünüdür diyebilir miyiz? Halbuki hayvanlar da hayatlarını devam ettirecek, yardımcı olacak şeyler hakkında küçük de olsa bir şeyler yapabiliyor. İnsan ve hayvanın dünyaya gelişlerindeki aşamaları düşünecek olursak da aynı sonuca ulaşabiliriz. Çoğu hayvan dünyada ömrü boyunca kendisine, hayatını devam ettirmek için gerekli olan yeteneklerini doğumda veya doğumdan sonra fazla diyemeyeceğimiz bir süre içerisinde kazanıyor. Geri kalan ömrü bu hareketleri neredeyse tekrarlamakla geçiyor. Halbuki insanın bu aşamaları katetmesi 15 sene sürüyor diyebiliriz. Dolayısıyla buradan bir çıkarım yaparsak insanın asıl amacının “öğrenmek’’ olduğunu anlayabileceğimiz gibi, bu öğrenmenin hayvanların zaten (neredeyse) doğuştan sahip olduğu edinimlere (bilgiyi kastediyorum ama hayvan için edinim kelimesi sanırım daha uygun) indirgenemeyeceği de anlaşılır.

Uzun lafın kısası, düşüncenin insani bir boyut kazanabilmesi için insanda bulunan hissiyatın, aklın, şuurun vb. diğer canlılarda olmayan tarafından (kapasitelerindeki farklardan bahsediyorum) beslenerek ortaya bir şeyler koyması lazım ki ancak o zaman düşüncenin insani bir tarafından bahsedebiliriz ve ancak -kamil- manada o zaman “insan”dan bahsedebiliriz.

Bu bağlamda sorgulamamız gerekenler: İnsan, düşünce, düşünme, öğrenme, hayvan, insani, bilgi, edinim…